مهربانی را از چهرهٔ شخصیت حدس نزنیم
تحریریه دکتر دریادار
گوهر خیراندیش در بخش سینمای کودک به نسبت ظاهر شخصیتها با مهربانی و داوری اخلاقی توجه میکند. نقطهٔ شروع این یادداشت همان پرسش است: داستان چه نشانههایی برای «خوب» و «بد» بودن به مخاطب میدهد و ما هنگام گفتوگو دربارهٔ آن، به کدام نشانهها تکیه میکنیم؟
از ظاهر به عمل
رنگ، لباس، اندازهٔ بدن و حالت چهره بخشی از زبان تصویرند؛ اما در گفتوگوی پس از تماشا میتوان از ظاهر عبور کرد و دربارهٔ انتخاب شخصیت پرسید. او چه کرد؟ به چه کسی کمک کرد؟ چه کسی از کارش آسیب دید؟ آیا بعداً چیزی را جبران کرد؟
این پرسشها با تحمیل یک پیام اخلاقی فرق دارند. لازم نیست کودک همان شخصیت مورد علاقهٔ بزرگسال را دوست داشته باشد. میتوان تفاوت سلیقه را پذیرفت و در عین حال، دربارهٔ یک رفتار مشخص دلیل خواست. دوستداشتن ظاهر یک شخصیت و تأیید همهٔ کارهایش نیز دو موضوع جدا هستند.
یک گفتوگوی ممکن
در موقعیتی فرضی، کودکی میگوید شخصیت بزرگی که چهرهای ناآشنا دارد ترسناک است. پاسخ فوری «نباید بترسی» احساس او را توضیح نمیدهد. میتوان دید کدام صحنه این برداشت را ساخته و در ادامه، آن شخصیت چه رفتاری داشته است. شاید نظر کودک عوض شود و شاید هنوز همان حس را داشته باشد.
هدف، اثبات اثر قطعی هر تصویر بر هر کودک نیست. این نوشته از یک امکان در خواندن داستان دفاع میکند: قضاوت دربارهٔ آدمها را به یک نشانهٔ ظاهری محدود نکنیم و فرصت بررسی رفتار را باز بگذاریم. همین تفاوت میتواند گفتوگو را از برچسبی فوری به پرسشی قابل بررسی ببرد.